Sondes van die broers

Sy was ‘n skamele 20 jaar oud toe sy met my kom gesels het. Sy was skaam en het gesukkel om oogkontak te maak. Haar stem was sag. So sag dat ek by tye mooi moes luister. Die woorde het moeisaam uit haar mond gekom.

“My broer het my verkrag”.

Dit was asof iemand my met ‘n vuis in die maag geslaan het. Skielik was my asem weg, my mond was droog en woorde was nerens in my brein te vinde nie. Ons het vir seker 3 minute net doodstil gesit.

“My ma weet daarvan. My pa weet nie”.

Haar ma wou nie gehad het haar pa moes weet nie, en sy is tot stilswye gesweer. Pappa was baie militaristies na ‘n loopbaan in die weermag. Mamma was bang pappa slaan vir boetie morsdood. Boetie word beskerm. Sussie moet maar sien kom klaar. Elke ete moet sy in sy gesig was kyk en nog steeds eet. Elke karrit moet sy langs hom in die kar sit, en sy lyf teen hare voel. Elke aand wat sy gaan slaap is sy bang hy kom weer.

En mamma gaan slaap elke aand. Sy slaap maklik. Want sy dra nie die seer wat haar dogter dra nie.

Ek wonder hoeveel ma’s, steek hulle seuntjies se sondes weg. Ek wonder hoeveel vrouens is daar in hierdie wereld met ‘n soortgelyke storie. Sy is nie die enigste een nie, dit weet ek vir ‘n feit.

Ek verstaan dit nie. Regtig nie. Ek weet vir enige ouer is dit ‘n gatslag as jy hoor jou kind het ernstige twak aangejaag. Maar kan mens regtig een kind se sondes toesmeer, ten koste van ‘n ander kind? En jouself daarna nog ‘n ma noem?

Ek is naar. Ek is kwaad. Dis nie regverdig nie.

Advertisements

Die krisis

Ons almal ken die gespot met die ID krisis van die middeljarige. Dis nou wanneer die boeppens mans stywe hempies begin dra, en die dames hulle hare wilder maak as die tieners s’n. Maar dis nou nie waaroor ek wil blog nie. Ek wil blog oor ‘n ander ID krisis. Maar dis nog in my kop. En dis deurmekaar. En dis verwarrend. Ek loop en kou aan hierdie toffie nou al vir 9 blerrie maande en ek het nog nie ‘n antwoord nie. Al wat ek met oortuiging kan sê, is dat ek ‘n krisis beleef.

Ek wonder of mens dit ooit ‘n krisis kan noem? Dalk is dit werklik ‘n ID krisis. Ek weet nie. Ek weet net dat ek moet begin skryf oor wat ek voel, sodat ek dit kan uitpluis. Ek moet meer sit en mindless breiwerk doen, sodat ek my kop kan skoon vee terwyl ek besig is.

Daar is tans heeltemal te veel vrae in my kop. Vrae waarvoor ek werklik nie antwoorde het nie. Dalk kry ek dit as ek blog. Dalk. Dalk is my krisis nie so groot nie. Who knows?

Volg maar die blog. Dalk is my krisis, jou krisis.

 

The Sound of Silence

Een van die mooiste songs ooit geskryf. Nee ek is nie vanaand lus vir ordentlike Afrikaans nie. Ek gaan sommer skryf soos ek praat. Gemengde tale wat menige puris nagmerries sal gee. My pa was Engels. My ma is Afrikaans. Ons huis was maar altyd ‘n mengelmoes van tale. Toe ek in die hoërskool was, het my pa feitlik net Engels met my gepraat. Vandag is ek dankbaar daarvoor. Maar dis nou nie waaroor ek wil skryf nie.

The Sound of Silence. Ek dink die mooiste verwerking van hierdie song is deur Disturbed. Dis net eenvoudig hoendervleis mooi. Hier man se stem sing tot in my diepste wese.

Hello Darkness my old friend. Inderdaad. Dis in die donkerte van die nag waar ek gewoonlik my beste ontwerpe kry. Ek dink dit nie uit nie. Die prentjies kom plak in my kop sonder om permissie te vra. Soms, as ek sukkel met ietsie wat nie lekker wil werk in ‘n ontwerp nie, dan kry ek die oplossing iewers in die donkerte van die nag. Vreemd, maar waar.

Maar wat ek eintlik oor wil blog, is hierdie een reel: “And the people bowed and prayed, to the neon god they made”.

The neon god. Is dit nie wat ons gebou het nie? Dis vir my so mooi naam vir die wereld soos dit nou lyk. Alles gaan oor geld en als wat bling. En saam met dit kom die vreeslike geraas.

Het julle al agtergekom dat stilte baie raar is? Mens kry dit nie sommer nie, en die meeste mense is baie ongemaklik, sou daar wel ‘n bietjie stilte neerdaal.

Ons wereld is vandag ‘n roesemoes van geraas. Konstante geraas. Vir mense soos ek wat maklik ‘n sensory overload kry, is dit bitter moeilik. Ek is so dankbaar dat ek buitekant die dorp kan bly. Daar is wel pad geraas, maar nie naastenby soos in die dorp nie. En as ek dit ook nie wil hoor nie, kan ek op loop en ver agter, onder die moerbei en die wurgvy gaan sit. Net sit. Sit in die skaduwee in doodste stilte. Al wat ek hoor is voëls, en die geritsel van die wind wat die blare laat dans in die bome.

As ek baie werk het, sit ek oorfone op en luister na natuurklanke soos reen, ‘n stroompie wat loop, of branders wat breek. Ek kan nie meer die geraas van ons wereld hanteer nie. Ek kan nie. Dit raak al hoe erger en vir mense wat sensoriese issues het, raak dit just about onmoontlik om te cope. Ek kan dit sê, want ek is een van hulle. Die geraas raak al hoe meer. Stilte is ‘n luuksheid. Ons wat so sukkel, drink kalmeerpille om te oorleef in die geraas. Hoe verkeerd.

Ons wereld is in so gemors. Ek wonder of dit nie is, oor al die geraas nie. Ons hoor mekaar nie meer nie. En ons sukkel om God se sagte fluisterstem te hoor. Daar is net te veel lawaai.

Wanneer laas het jy in absolute stilte gesit, en jouself weer gevind?

Hello darkness, my old friend
I’ve come to talk with you again
Because a vision softly creeping
Left its seeds while I was sleeping
And the vision that was planted in my brain
Still remains
Within the sound of silence
In restless dreams I walked alone
Narrow streets of cobblestone
‘Neath the halo of a street lamp
I turned my collar to the cold and damp
When my eyes were stabbed by the flash of a neon light
That split the night
And touched the sound of silence
And in the naked light I saw
Ten thousand people, maybe more
People talking without speaking
People hearing without listening
People writing songs that voices never share
And no one dared
Disturb the sound of silence
Fools, said I, you do not know
Silence like a cancer grows
Hear my words that I might teach you
Take my arms that I might reach you
But my words, like silent raindrops fell
And echoed in the wells of silence
And the people bowed and prayed
To the neon god they made
And the sign flashed out its warning
In the words that it was forming
And the sign said, the words of the prophets are written on the subway walls
And tenement halls
And whispered in the sounds of silence
Songwriters: Paul Simon
The Sound of Silence lyrics © Universal Music Publishing Group

Ode aan my Ma

As ‘n jong vrou, was sy pragtig.

Vandag, op die ouderdom van 83, is sy beeldskoon. Sy sit nie maklik vir ‘n foto nie, en sou sy wel gewillig wees, is dit eers na ‘n lang baklei. Hierdie foto was geneem op ons een dogter se troue, aan die einde van 2016, en ek moes omtrent stoei om haar daar te maak staan!

Haar gesig is vol lyntjies. Lyntjies wat vertel van lewe. Dit vertel stories van armoede. Stories van ‘n plaaskind met skoene wat nie gepas het nie. Stories van ‘n eersteling wat dood is. Stories van ‘n man wat dood is. Stories van hartseer. Storie van jubel en juig. Elke lyntjie is ‘n storie. Baie van daardie lyntjies, het ek veroorsaak. Vandag wens ek, ek kon my rebelsheid van destyds ongedaan maak, maar ek kan nie.

Sy bid al vir jare om saggies en onverwags in die nag te gaan, sonder lyding en siekbed. Sy ken haar Heiland goed genoeg om te weet Hy gee ons ook die begeertes van ons harte, so sy vra. As sy hier kuier, en sy is teen 09h00 nog nie uit die bed uit nie, dan is ek bang om te gaan kyk. Elke keer val my hart tot in my skoene en begewe my moed my. Elke keer raak my bors benoud by die gedagte.

Saterdag het ons Nelspruit toe gery om vir haar te gaan kuier. Toe ons ry, het ek op my knieë voor haar gaan staan waar sy op haar bed gesit het. My kop was op haar bors en haar ams was om my. Ek het diep geruik. Daar is iets aan my ma se reuk wat alle vrees in my laat bedaar. Ek het mooi gevra sy moet net vir so bietjie ophou bid en vra om huis toe te gaan. Net so bietjie.

Mens word groot met die wete dat jy iewers jou ma gaan moet begrawe, maar ek dink nie mens is ooit reg daarvoor nie. Ek is beslis nie. Ek wil my ma hê. As ek siek is, soek ek my ma. As ek hartseer is, soek ek my ma. As ek kwaad is, soek ek my ma. As ‘n nuwe ontwerp my pootjie, dan soek ek my ma.

Sy is my mentor, my inspirasie. Nog elke keer in my lewe waar ek naby was aan moed opgee, het ek aan my ma gedink, en dan hardkoppig my kop laat sak en voort gebeur. Sy het my sterk gemaak, omdat sy sterk is.

Maar nou, nou raak haar lyfie broos en haar hart is moeg. Sy is moeg. En ons? Ons is bang.

Saterdag het sy vir my ‘n gebreide baadjie gegee. ‘n Rooie. Toe ek dit by die huis uit die sakkie uit haal, het ek na my asem gesnak en toe my gesig diep in die trui in gedruk, en my ma geruik. Ek het dit opgevou en terug gesit in die sakkie. As ek na my ma verlang, gaan ek my gesig in die trui druk.

Sy is vas van plan om by my te kom kuier aan die einde van die winter. Mag dit realiseer.

Ek soek my ma. Ek is nie reg om weeskind te wees nie. Ek sal nooit reg wees nie.

Tel jou seëninge… een vir een

Ek wonder altyd hoe iets so onverwags in my gedagtes in spring. Van waar af kom ‘n stokou koortjie wat ek baie jare laas gehoor het? Sommer net so? Iewers in die argiewe van my brein het ‘n laai nou seker oopgeskuif en die koortjie het uitgespring!

Tel jou seëninge, een vir een
Kyk hoe goed dat God dit met jou meen
Tel hulle dikwels
Tel hul een vir een
Dan sien jy die Here laat jou nooit alleen

Ons kla maklik. Meeste van die tyd kla ons net uit gewoonte uit. Ons het nie ‘n gewoonte van dankbaarheid nie. O nee. Maar kla, die kan ons goed doen.

As dit winter is, kla ons oor die koue. As dit somer is, kla ons oor die hitte. Ons is net so klaerig soos die Israeliete in die woestyn. Niks is ooit genoeg nie. Niks is ooit goed genoeg nie. Niks is ooit na ons sin nie. Ons kla, kla, kla.

So staan ek by die strykplank. Wie het stryk uitgedink? Kon hulle nie maar daai persoon met klippe doodgegooi het nie? Sien? Lekker kla ek. So terwyl ek stryk mor ek onderlangs oor die hitte. Stryk is nie lekker as dit so warm is nie nê! En skielik besef ek, hoeveel ek het om voor dankbaar te wees. Skielik oorweldig die Heilige Gees my en die trane van dankbaarheid loop teen my wange af. Terwyl ek die netjiese hemp stryk, sê ek dankie. Dankie dat ek ‘n man het. Dankie dat my man vir my goed is. Dankie dat my man vir my lief is. Dankie dat my man vir my sorg. Dankie dat ek die voorreg het om sy netjiese hemp vir hom te kan stryk.

Daar is altyd iets om voor dankbaar te wees. Ons moet net so bietjie minder kla, en meer kyk, en werklik sien wat om ons aangaan. Dan sal ons minder kla en meer dankbaar wees.

Kies vandag dankbaarheid. Los die kla. Dis in elk geval nie lekker nie.

Moskombersies

Laurika Rauch het gesing van moskombersies – die mense wat ek lief het, groei op my soos mos…..

Daar is soveel goed wat my aan my moskombersies herinner. Dis die bekende reuk van my ma wat klou aan die trui wat sy vir my gegee het. Ek kon die reuk nog nooit werklik met woorde vaspen nie. Dis nie haar parfuum nie – die parfuum reuk was uit. My ma se reuk klou. Dis die reuk van my man se gunsteling naskeermiddel wat hang in die gang nadat hy vroegoggend al gery het. Dit laat my summier wens die dag was al om sodat hy kon huis toe kom. Dis die kluitjies bo-op die skaapvleis wat so vaalbruin kleur getrek het in die vet, wat my laat verlang na my pa – sy ken het geblink van die skaapvet as hy so lekker geëet het. Dis die liedjie op die radio “Oh Lord, it’s hard to be humble” wat my laat lag oor my broer as jong man so verwaand was en my pa hom so daaroor gespot het. Dis die verlang na my sussie as Neil Diamond se stem onverwags skielik opklink. Die lys is lank.

Vanaand, is dit die reuk van varsgeroosterde koffie wat swaar hier in die huis hang. Ek ruik dit tot doer agter in die badkamer met die rooi-politoer-vloer. Dit het my omvou toe ek net-nou van buite af ingekom het. Die reuk het deur my longe tot in my hart getrek, en daar ‘n warmte veroorsaak wat my lyf deurspoel het. Koffie. Varsgerooster. Met ‘n tikkie kaneel. Soos net my man dit kan doen. Perfek.

Soms druk die lewe mens in ‘n hoek vas en dit voel of alles om jou wankel. Soms in sulke tye vergeet ‘n mens van jou moskombersies. Vir een of ander rede isoleer mens jouself in sulke tye en probeer jy dapper alleen die reus oorwin. Selde kry mens dit reg.

Het jy al opgelet hoe jou keuse van klere vir die dag, jou innerlike toestand weergee? As ek die dag ‘n diep behoefte het aan ‘n tjalie, dan weet ek, ek het eintlik ook ‘n diep behoefte aan ‘n moskombersie. Dis op sulke dae wat ek my tjalie styf om my vou, ‘n moskombersie vriendin bel, en iewers saam met haar gaan sit. Vriendinne maak die beste moskombersies. Ons verstaan mekaar. My vriendinne het werklik op my gegroei soos mos. Die mense wat ek lief het.

Gaan sit so bietjie en dink aan jou moskombersies. Maak tyd vir hulle. En maak tyd om ‘n moskombersie te wees en op iemand anders te groei. Vrouens het mekaar nodig. Die lewe is soms so fel. Kan ons nie maar sagter met mekaar werk nie? Kan ons nie maar sagter met onsself werk nie? Ons is tog eintlik almal maar net stokfiguurtjies. Dun. Broos. Breekbaar.

Uit proporsie uit

Haar middeltjie was klein. Haar borsmaat was grotesk. En om klere te kry wat gemaklik sou sit, was ‘n onmoontlikheid. In die voortvarendheid van my jeug, het die woorde by my mond uitgespring nog voordat ek mooi daaroor kon dink.

“Jy is uit proporsie uit”.

My suster was woedend. Ek dink sy was woedend omdat ek gesê het wat almal gedink het, maar nog meer omdat ek gesê het, wat sy reeds geweet het. Mens kon daai dag duidelik hoor ons het in dieselfde ma se huis groot geword. Sy het onmiddelik soos my Ma geklink.

“Dit sal na jou toe terugkom! Jy sal dit alles terug kry! Hoor jy vir my?”

Ek wonder of daar mense bestaan wat werklik ín proporsie is. Almal kla oor dieselfde ding: die klere in die winkels pas net nie reg nie. As die skouernate sit waar dit moet, dan span die knope oor my bates. Sit dit wel reg oor my bates, dan hang die moue en ek lyk soos een van die maplotter Afrikaners wat gedurig op TV stories uitgebeeld word. Pas die broek om my heupe, is dit te groot om my middel. En so gaan die geweeklaag aan. Ons gaan nie eens oor onderklere praat nie. Elke inkopie tog op soek na ‘n bra wat pas, eindig waar ek getraumatiseerd op die vloer van die aanpaskamer sit en wieg, terwyl ek betraand myself probeer oortuig dat ek nie uit proporsie uit is nie.

Dan kom ons nou by die koue dele van die jaar waar mens soek na ‘n warm dingetjie. Een baadjie is te lank. Die volgende is te kort. Sit die baadjie reg oor die skouers en die bates, is die moue so lank dat ek soos ‘n oerang oetang lyk. Een sit perfek om die lyf maar die moue sit so styf dat ek my arms nie kan buig nie. Die ruana in die winkel lyk pragtig, maar dis ‘n ‘one size fits all’. Dit hang op my voete en ver bo-oor my hande. Waar kom die mense aan die nonsens van ‘one size fits all’?

Soms, soek ek ietsie warms hier oor die rug. Ietsie vertroostend. Ietsie wat nie my beweging gaan kortwiek nie. Ietsie wat my nie soos ‘n opgestopte wurm gaan laat voel nie. ‘n Blaaie Bersie. Blaaie Bersie is my woord vir ‘n reghoekige tjalie. Dis ‘n miniatuur kombersie wat my ‘n drukkie gee wanneer die koue my wil knyp. ‘n Blaaie Bersie is soos ‘n goeie vriendin. Sy verwag niks van my af nie. Sy skryf nie voor hoe ek moet voel en optree nie. Ek kan maar net wees. My bui is aanvaarbaar. My haarstyl vir vandag is aanvaarbaar. Ek is aanvaarbaar. Ek hoef nie in ‘n sekere vorm te wees nie. Ek hoef nie ‘n sekere borsmaat te hê nie. Ek hoef nie ‘n klein middeltjie te hê nie. Ek is ek. En my Blaaie Bersie sal my omvou met al my tekortkominge en my laat voel soos ‘n splinternuwe sikspens, al lyk my hare hoe sleg. En al is ek uit proporsie uit.

Dis tyd dat ons weer begin praat

Daar was ‘n tyd, lank gelede, wat mense met mekaar gepraat het, as een of beide ongelukkig was oor iets. Ons het mekaar in die oë gekyk en gepraat. Soms het ons hard gepraat as die emosies hoog geloop het. Soms het ons gevloek om ons woede te kon uitdruk. Soms het ons op en af geloop in die vertrek en ons arms wild rond geswaai. Maar ons het gePRAAT. As die gesprek verby was, was die konflik opgelos. En selde indien ooit, het iemand anders van die konflik geweet. Want dit was uitgesorteer.

En toe? Toe kom tegnologie.

Daagliks, DAAGLIKS, lees ek op Facebook hoe mense ‘n vloermoer gooi in geskrewe woorde op sosiale media, in plaas van om fisies met iemand te gaan praat. Lelike aanmerkings word gemaak. Vieslike beskuldigings word gegooi. En dikwels, word die arme persoon wat beskuldig word, nie eens ‘getag’ sodat hy of sy darem kan verdedig nie. Soms weet die ander party nie eens dat iemand met hom of haar ongelukkig is nie.

Wat help dit nou eintlik? Hoekom doen mense dit deesdae so? Soek hulle simpatie by die massa wat die plasing gaan lees? Is hulle eintlik te bang om die konflik uit te sorteer met die persoon of instansie wat betrokke is? Weet hulle nie meer hoe om te praat nie? Weet hulle nie meer hoe om konflik te hanteer nie? Wat is dit deesdae met die ‘vuil wasgoed’ wat aan die Facebook draad gehang word?

Nee man. Dis kinderagtig. Kinders dra stories aan. Groot mense dra nie stories aan nie – hulle sorteer die stories uit. As jy voel dat jy die reg het om kwaad te wees vir iemand, het daardie persoon die reg om dit te hoor – uit jou mond uit. Moenie dit op sosiale media uitbasuin as jy nie eers gaan praat het nie.

hoop wat mens kan sien…

Ek en my boom moes vandag die motortjie pak en stad toe ry. Ons moes maar net. Daar was sake wat ons moes uitsorteer, en dis van daai wat mens in persoon maar moet gaan doen. Epos help nie. Bel help nie. Ek het werklik nie uitgesien na vandag nie. Ek haat die stad. Ek haat die baie mense. Ek haat swak diens.

Groot was my verrassing. Wat het ek vandag gesien en beleef?

Ek het ‘n kantoor vol mense gesien, van verskillende velkleur, wat gelag en gesels het. Ek het gesien en gehoor hoe ‘n bestuurder vir ‘n klerk opdragte gee, in ‘n sagte stemtoon. Ek het die respek in die klerk se oë gesien. Daar was ‘n duidelike samehorigheid tussen hulle, ten spyte van die verskil in velkleur. Ek het gesien hoe mense effektief en vinnig werk. In een kantoor was die bestuurder swart, by ‘n ander wit. Dit het nie een keer ‘n verskil gemaak nie. Ek het mense, van alle velkleure, gesien wat ons met glimlagte verwelkom het. Ek het beleef hoe hierdie mense die tweede myl vir ons loop, om so vinnig as moontlik die probleem op te los. Ek het die nuwe Suid Afrika gesien. Ek het die Suid Afrika gesien waarna ek strewe. Ek het die Suid Afrika gesien waar velkleur nie meer saak maak nie. Waar velkleur niks meer beteken nie. Ek het vandag hoop gesien. Daar is hoop.

Ek het my Mzansi gesien. Ek is lief vir my Mzansi. Ek is vol hoop vir my Mzansi.

Sagte klere en sagte woorde

Vrouens is eintlik baie vreemd en baie kompleks. Maar dit weet ons mos nou almal. Ek wonder hoeveel daar al oor die onderwerp geskryf is. Dink net as elke vrou ‘n rand kon gekry het, elke keer as haar man of seuns aan haar gedink het as vreemd en kompleks. Heng. Ek dink daar is van ons wat baie geld sou gehad het hoor!

Het julle al agtergekom dat ‘n vrou se voorkoms, baie van haar gemoed verklap? En selfs in daardie een sin is daar ‘n vreemde, maar baie wesenlike teenstrydigheid. Soms, doen ‘n vrou ekstra moeite met haar voorkoms en hoop niemand sien die seer en moegheid in haar oë raak nie. Maar soms, is die moegheid en die seer so erg, dat sy nie eens krag het om dit te probeer verbloem nie. Dan trek sy sommer ‘n sweetpakbroek aan, een van haar man se t-hemde, en maak haar hare in ‘n poniestert vas. Sy lyk sleg. Want sy voel sleg. Op so dag kan sy nie nog deel met klere wat ook te veel van haar verwag nie. Die broek moet nie druk nie. Die hemp moet nie span nie. Alles moet hang, want haar gemoed hang.

Vreemd dat ons wat self vrouens is, ons verwonder aan die ander een wat so sleg lyk. Dat ons juis op sulke dae agter ons hande van haar praat en wonder wat met haar aangaan dat sy haar so trenserig gedra. Dis juis op sulke dae, dat ons woorde sag moet wees. Dis op sulke dae dat ons nie ook nog hoë verwagtinge van haar moet koester nie. Dis op sulke dae dat ons moet weet, die las is swaar. Sy sê dalk niks, maar haar klere spreek boekdele.

Sal ons maar eerder sagte woorde spreek teenoor die wat vandag kies om sagte klere te dra?